Je innerlijke criticus: hoe ga je daar goed mee om?

Je innerlijke criticus: die heeft áltijd wel iets te melden over wat je doet, denkt of vindt. En die zelfkritiek kan slopend zijn. Niels leert je hoe je er beter mee om kunt gaan.

In mijn vorige artikel introduceerde ik de innerlijke criticus om toe te lichten hoe het komt dat je zo’n commentaar op jezelf kunt hebben. Kritiek die zich niks aan lijkt te trekken van wat je doet: als je te lang wacht met een beslissing dan zeg je tegen jezelf dat je altijd zo besluiteloos bent. Als je impulsief een besluit genomen hebt (je vertrouwde op dat moment even op je intuïtie), dan zeg je tegen jezelf dat dit besluit vast niet goed gaat aflopen, dat moet je maar niet meer zo doen. Eerst wat beter nadenken!

Jij bent de buschauffeur van je bus vol subpersoonlijkheden

Ik grijp heel even terug op de kern van het vorige artikel: ik gaf je het concept van Voice Dialogue, waarmee ik in mijn praktijk vaak werk. In het kort gaat het ervan uit dat we allemaal subpersoonlijkheden in ons hebben. Sommigen daarvan laten zich makkelijker zien en sommigen daarvan laten zich bijna nooit zien. En de belangrijkste vraag is vervolgens: ‘wie kiest er dan welke subpersoon zich mag laten zien?’. Dat ben jij, als de buschauffeur van je eigen bus vol subpersoonlijkheden. Helaas gebeurt het nogal eens dat je niet doorhebt dat het stuurwiel overgenomen is. In dit concept is kritiek op jezelf verbonden met de subpersoon van je innerlijke criticus. Dit deel van je heeft toen jij heel jong was heel goed geluisterd naar alles en iedereen om je heen. Daaruit is een kakafonie aan regeltjes ontstaan. En simpel gezegd probeert hij nu al deze regeltjes te handhaven. Om van daaruit te zorgen dat je waardering, liefde en vooral geen kritisch commentaar krijgt.

Je innerlijke criticus bepaalt wie er voorin jou bus mag zitten

Je innerlijke criticus is ook betrokken bij wie er voorin jouw bus mag zitten en wie stil achterin een hoekje moet blijven. Dat verklaart ook waarom het zo lastig kan zijn om de dingen eens helemaal anders te doen dan je normaal doet. Stel je hebt een subpersoon die vaak je stuurwiel vastheeft en denkt dat hij geliefd wordt als hij anderen altijd ter wille is. Dan zeg je niet snel ‘nee’ op een verzoek, ook als dat eigenlijk beter voor je zou zijn. Als je vervolgens gaat oefenen met ‘nee’ zeggen, dan is je innerlijke criticus de eerste die je laat weten dat dat echt niet ok is! How to handle? Je innerlijke criticus blijft gewoon met je meelopen, ook al heb je er zicht op. Hij past zich aan. Als je je er bewust van bent dat je meer kritiek op jezelf hebt dan goed voor je is, dan wordt dat een volgend aandachtspunt. ‘Je zou eens wat meer tevreden met jezelf moeten zijn’.

Zelfs als je begint met mediteren bemoeit je innerlijke criticus zich ermee

Ook leuk: als je begint met mediteren gaat de innerlijke criticus zich daar ook mee bemoeien: ‘je kunt dit niet, want je zit de hele tijd aan allerlei dingen te denken’, ‘5 minuten mediteren slaat nergens op’, ‘waar doe je dit eigenlijk voor? Denk je werkelijk dat dit iets oplost?’ Je Criticus houdt duidelijk niet van dingen die nieuw zijn, tijd kosten en niet direct zichtbaar resultaat opleveren. Toch is bewustwording een eerste stap. Zodra je doorhebt dat je innerlijke criticus aan het woord is, dan val je er niet mee samen. Over samenvallen met een deel van jezelf heb ik op mijn site een blog geschreven. Als je niet samenvalt met een deel van je dan heb je ruimte om ernaar te kijken, maar ook om er iets mee te doen. De verleiding om dan met je innerlijke criticus in discussie te gaan kan groot zijn. Zo van ‘dat klopt helemaal niet, ik ben niet lui/ ik mag best iets nieuws proberen/ wat geeft het nou als er een keer spinazie tussen mijn tanden zit’, maar dat werkt niet. De innerlijke criticus kan namelijk, zoals gezegd, de dingen van alle kanten bekijken en van alle kanten redeneren. Dat ga je dus nooit winnen. En je belandt altijd aan de kant van de verdediger, dus je hebt al een 1-0 achterstand. Wat kun je dan wel doen? Er zijn een paar goede opties.

Zelfonderzoek met nieuwsgierigheid

Je weet nu dat de innerlijke criticus iets beschermt. Je kunt onderzoeken wat er beschermd moet worden. Als je bijvoorbeeld het zinnetje hoort dat je lui bent en niet zou mogen uitslapen, wees nieuwsgierig naar wat erachter zit. Misschien denkt je criticus wel dat je waardeloos bent als je niet continue ‘zinnig’ bezig bent. En wat zit daar dan achter? Waarom is het belangrijk om altijd zinnig bezig te zijn? Dit zelfonderzoek is het makkelijkst met je ogen dicht, op een rustige plek. Je kunt het doen direct als je zelfkritiek hebt gekregen, of met een bekende regel van je innerlijke criticus. Zorg eerst dat je geaard bent. Voel je voeten op de vloer, voel je lijf, volg je ademhaling. Herhaal dan de zin in jezelf, en vraag eens van binnen waar je criticus zich zo bezorgd over maakt. Doe dit met een onbevooroordeelde nieuwsgierigheid. Geef het wat tijd, misschien komt er een woord, een zin, een gevoel ergens in je lijf.

Soms besef je waar dit mee te maken heeft, maar dat is niet noodzakelijk

Soms is er een duidelijke reactie, dat je opeens beseft waar dit mee te maken heeft. Dat is super, maar niet noodzakelijk. Alleen al stilzitten met nieuwsgierigheid naar jezelf is een goede eerste stap. Als er een antwoord komt, laat even een ‘dankjewel’ weten. Je hebt dan via je nieuwsgierigheid even verbinding met het kwetsbare stuk dat beschermd wordt door je innerlijke criticus en zich eigenlijk niet te veel mag laten zien. Mooi… Mocht het gevoel heel groot zijn (dat kun je voelen aan dat je helemaal gelooft wat de criticus zegt en helemaal geen ruimte voelt om nog nieuwsgierig te zijn), waardoor dit onderzoekje niet goed mogelijk is, dan kun je kijken of je wat afstand kunt nemen. Dat kan door bijvoorbeeld aandacht naar je voeten of je ademhaling te brengen. Of door wat tijd te laten verstrijken. Schrijf even de kritiek op, en kijk er een dag later eens naar. Waarschijnlijk heb je hierdoor al meer toegang tot je neutralere ‘onderzoekstaat’.

Verder lezen over de Innerlijke Criticus (eveneens een deel van de geraadpleegde literatuur): Soul without shame, De innerlijke criticus ontmaskerd, hoe maak je van een plaaggeest een bondgenoot, Ik (k)en mijn ikken, Oog in oog met kwetsbaarheid.

Niels is coach en heeft zijn eigen praktijk: nielsvansanten.nl. Hij werkt ervaringsgericht, lichaamsgericht, experimenterend, onderzoekend, op basis van getoetste, effectieve modellen en theorie. 

LEES MEER: WAAROM GOED ZORGEN VOOR JOUW DIEPSTE BEHOEFTEN ZO BELANGRIJK IS…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *